22 listopada, 2026

Antycznymi śladami po Syrakuzach. Sycylia.

 

Kolejne historyczne sycylijskie miejsce leży na wschodzie wyspy, a opływają je wody Morza Jońskiego. To Syrakuzy założone w 734 roku p.n.e. przez Koryntian. To greckie plemię zbudowało tutaj potężną kolonię, która przez wieki dominowała nad tą częścią świata antycznego. Do dziś jest to jedno z najważniejszych miast w basenie Morza Śródziemnego i na mapie współczesnej Sycylii, na którego przeszłość składają się też ślady rzymskie, bizantyjskie, arabskie, normańskie i hiszpańskie. Stąd też dominuje tu wyjątkowa architektura, bogate dziedzictwo kulturowe, a wszystko to niezwykle malowniczo położone.




WYSPA ORTIGIA.

Dziś pokażę Wam ślady tej najstarszej, greckiej cywilizacji, którą zbudowali najpierw na wyspie Ortigia (Ortidżia). Osada szybko stała się centrum politycznym i handlowym regionu. Potem, kiedy zyskała na znaczeniu i zaczęło brakować na wyspie miejsca rozrosła się też na lądzie. Stąd dziś do zwiedzania mamy tu antyczne pozostałości na wyspie oraz na lądzie w Parku Archeologicznym Neapolis. Po zdobyciu miasta swoje ślady zostawili potem Rzymianie, których rządy trwały tu jeszcze dłużej niż greckie.




To potężne polis słynęło z wybitnych osiągnięć naukowych, architektonicznych i kulturalnych. A mieszkali tu ich twórcy, między innymi najsłynniejszy obywatel i jeden z najwybitniejszych uczonych starożytności - Archimedes, a także ojciec tragedii Ajschylos, twórca sielanki Teokryt, często bywał tu Platon.

Tego pierwszego widzimy zaraz po przejściu przez most Ponte Santa Lucia prowadzący na wyspę. Wita nas w swoim królestwie, w którym urodził się w III wieku p.n.e.. Oprócz tego, że był genialnym matematykiem i fizykiem, to również był wynalazcą i odegrał kluczową rolę w obronie Syrakuz przed Rzymianami. Skonstruowane przez niego machiny wojenne (katapulty, legendarne układy luster) przez długi czas powstrzymywały wrogów przed zdobyciem miasta. W tym mieście też zginął podczas jego plądrowania, kiedy Rzymianom udało się w końcu je zdobyć.





Kiedy wchodzimy w wąskie uliczki Ortigii uświadamiamy sobie, że nie ma już tego miasta, w którym żył Archimedes i w którym stały pałace dawnych władców, świątynie poświęcone greckim bóstwom, dawny port i mury okalające wyspę. Zniszczyli je Rzymianie, Arabowie, Turcy Osmańscy, a potem także trzęsienie ziemi w końcu XVII wieku. Na miejscu greckiej cywilizacji stoją dziś budowle wzniesione przez późniejszych władców oraz mieszkańców tych rejonów.




Ale jeśli się dobrze rozejrzymy, to pozostałości tamtej architektury i kultury dostrzeżemy w wielu miejscach. Już po krótkim spacerze widzimy bowiem ruiny najstarszej doryckiej kamiennej świątyni na Sycylii, czyli Świątynię Apolla (Tempio di Apollo). Pochodzi z VI wieku p.n.e., ale stoi uparcie, choć w swej przeszłości była też rzymskim przybytkiem, bizantyjskim kościołem, arabskim meczetem, normańską bazyliką oraz normańskimi koszarami. Do dziś pozostało jedynie kilka kolumn, podium ze stopniami i fragment ściany, mimo to ruiny robią wrażenie.





Dalszy spacer wąskimi i klimatycznymi uliczkami doprowadza nas do Placu Archimedesa (Piazza Archimede). Choć wokół widzimy dostojne, gotyckie i barokowe pałace, to plac upamiętnia antycznego bohatera, a na środku placu stoi przepiękna fontanna poświęcona Dianie (Fontana di Diana), mitycznej bogini miłości. Stoi ona na cokole z psem, w rękach trzyma łuk oraz kołczan i broni nimfę ze swego orszaku – Aretuzę, która ucieka przed chcącym ją posiąść bogiem rzeki Alfejosem. Ostatecznie Diana dla ochrony zamienia ją w źródło, które znajdziemy pod koniec spaceru po Ortigii.






Stąd wąską Via Roma  ze sklepami, galeriami i knajpkami wychodzimy na tyły miejscowej katedry.







Jej główna fasada widoczna jest z Placu Katedralnego (Piazza del Duomo) i stąd na pierwszy rzut oka wydaje się, że ta pełna zdobień i kamiennych świętych patrzących na nas z góry świątynia to czysty barok. I tak jest faktycznie. Jednak to podejście do niej z boku ujawnia jej antyczne pochodzenie. Widzimy bowiem potężne, surowe kolumny starożytnej świątyni Ateny zbudowanej w V wieku p.n.e., które obudowano nowymi ścianami, tym samym zachowano jej antyczną duszę przystosowując do chrześcijańskich potrzeb.






Wychodząc z placu mijamy barokowy kościół św. Łucji (Chiesa di Santa Lucia alla Badia), patronki pisarzy i ślepców, która jest duchową opiekunką miasta. Jej najstarszy spisany żywot pochodzi z V wieku i mówi o tym, że pochodziła z bogatej rzymskiej rodziny i bardzo wcześnie złożyła śluby czystości. Kiedy matka chciała ją wydać za mąż, ta odmówiła. Odtrącony zalotnik w akcie zemsty doniósł władzom, że jest chrześcijanką. Torturowana odmówiła porzucenia wiary, więc na mocy wyroku zamknięto ją w domu publicznym. Podobno, aby się oszpecić wydłubała sobie oczy. Została ścięta w 304 roku w wieku 23 lat. W miejscu świątyni istniał klasztor benedyktynek, który zbudowano podobno w miejscu, gdzie zmuszano ją do prostytucji. Jej figura pozbawiona oczu stoi na fasadzie katedry.





Przy końcu ulicy Via Pompeo Picheralli pojawia się coraz więcej błękitu, bowiem roztaczają się stąd wspaniałe widoki na morze. Przy jego brzegu znajdujemy wspomniane Źródło Aretuzy (Fonte Aretusa). To słodkowodne źródło wody związane z mitem porastają zielone wysokie papirusy, między nimi baraszkują szczęśliwe kaczki. Ta niecka, w której się woda znajduje jest elegancko obudowana i otoczona dookoła barierką, zza której można ją podziwiać.




Stąd widać też poszarpane wybrzeże wyspy oraz potężną bryłę wielkiego kamiennego i kanciastego zamku z XVI wieku, który miał budzić grozę i odpierać ataki ze strony morza. To Castello Maniace zbudowany na samym końcu cypla, o który rozbijają się morskie fale. Ale gdzie tu antyczne ślady, powiecie? Otóż król hiszpański Karol V zdecydował się przekształcić wyspę w ufortyfikowaną twierdzę, a do jej budowy użył… budulca z antycznych zabytków znajdujących się na wyspie. I tutaj, i w innych budowlach Ortigii dobitnie widać jak mieszają i nakładają się na siebie kolejne historyczne epoki.



PARK ARCHEOLOGICZNY NEAPOLIS.

Pół godziny w głąb lądu lepiej widać ślady greckiej i rzymskiej bytności w  Syrakuzach. Jest tu największy kompleks starożytnych zabytków zlokalizowany w Parku Archeologicznym Neapolis (Parco Archeologico della Neapolis). Park jest malowniczo położony u stóp i na wzgórzu Temenite, wśród latomii czyli kamieniołomów. Niższą część zajmują nowsze obiekty z czasów rzymskich: basen widoczny pod normańskim kościołem z IX wieku, który jako jeden z niewielu przetrwał trzęsienie ziemi z końca XVII wieku i owalny amfiteatr zbudowany między I a III wiekiem n.e. służący do igrzysk i walk gladiatorów.





Dalej jest grecki ołtarz ofiarny Hierona II poświęcony Zeusowi. Jest to największy ołtarz starożytnej Grecji mierzący 198 m długości i 22 m szerokości, na którym można było złożyć w ofierze jednocześnie setki byków. Dziś zachowała się jedynie podstawa, reszta materiałów, być może, posłużyła do budowy twierdzy. Ołtarz jest najważniejszym świadectwem hellenistycznej potęgi Syrakuz.




Wyżej jest część grecka: teatr, świątynia Apolla, taras, nimfeum oraz grobowce, w tym, być może, grobowiec Archimedesa. Najważniejszym obiektem jest wspaniały teatr grecki zbudowany w V wieku p.n.e. i rozbudowany za panowania wspomnianego władcy Hierona II. Ten wykuty w wapiennym kamieniu obiekt jest jednym z największych i najlepiej zachowanych teatrów greckich i do dziś spełnia swe kulturalne funkcje.




Częścią parku są latomie czyli starożytne kamieniołomy, z których w czasach greckich wydobywano kamień do budowy wspaniałych zabytków Syrakuz. Dziś wzięła je w posiadanie natura i spacerując zacienionymi alejkami z bujną roślinnością czujemy niezwykłą przyjemność i chłód, dawniej było to miejsce wyzysku i ciężkiej pracy w pocie czoła i skwarze. Pozostawione po wydobyciu jaskinie pełniły funkcje pochówków, a nawet więzienia.






Jedna z grot, zwana Jaskinią Powroźników, przez wieki wykorzystywana była przez rzemieślników do wyplatania lin. Inna, bardziej znana, zwana Uchem Dionizjusza, bo jej kształt przypomina ten narząd słuchu, ma wspaniałą akustykę. Nazwę nadał jej Caravaggio na początku XVII wieku zainspirowany legendą, według której okrutny władca Syrakuz Dionizjusz I więził tu swoich jeńców, aby podsłuchiwać ich rozmowy, właśnie dzięki tej wyjątkowej akustyce.





Park jest wspaniale przygotowany do zwiedzania: oznakowany i opisany. Wygodne ścieżki prowadzą nas do kolejnych atrakcji. Nie wszystko można zwiedzać, być może trwają tam prace zabezpieczające lub archeologiczne, ale i tak park robi ogromne wrażenie, szczególnie mając na uwadze wieki historii pod stopami.

Taka to jest opowieść o Syrakuzach, miasta o potędze, wielokulturowości i przetrwaniu. Miasta, gdzie historia kładzie się warstwa po warstwie ukazując jej burzliwą przeszłość. Miasta, które do dziś jest symbolem potęgi antycznego świata.


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Jeśli nie jesteś zarejestrowanym użytkownikiem komentuj jako użytkownik anonimowy. Możesz wtedy dodać swój podpis i wszystko OK. Dziękuję też wszystkim komentującym za odwiedzenie mojego boga:)