Eklektyczny pałac w Kościelcu.

 

Kościelec to gminna wieś położona niedaleko wielkopolskiego Koła. Najstarsza historyczna wzmianka o niej pochodzi z XIV wieku kiedy to była własnością książęcą, a potem królewską stanowiącą centrum klucza folwarków w starostwie kolskim. Na początku XIX wieku oddano do użytku prowadzącą przez miejscowość szosę do Warszawy, która rozwidlała się tutaj na Kalisz i Poznań. Wtedy też, po upadku powstania listopadowego, car nadał majątek kościelecki baronowi kurlandzkiemu, generałowi Cyprianowi Kreutzowi, wsławionemu w walkach przeciwko Polakom. To właśnie on dowodził oddziałem, która zdobyła redutę Ordona.

Ciekawszą postacią, przynajmniej dla Polaków, był jednak jego wnuk – hrabia Aleksander Cyprian Kreutz. Był społecznikiem oraz darczyńcą angażującym się mocno w sprawy lokalnej społeczności, wspierał też powstańców styczniowych. To właśnie on kazał zbudować pod koniec XIX wieku dla swojej rodziny pałac w Kościelcu, leżący przy tej samej trasie (dziś to 92.) do Warszawy, z której jest doskonale widoczny. Jego ciekawa bryła zachęca do odwiedzin, jednak wjazd dawną główną bramą jest dziś niemożliwy ze względu na duży ruch uliczny.

Boczny wjazd prowadzi nas długim podjazdem pod pałac, który po wyremontowaniu prezentuje się okazale. Wita nas reprezentacyjna elewacja frontowa z attyką, gankiem z kariatydami i tarasem nad nim. Z lewej mamy zabudowaną dawną oranżerię, z tyłu zaś widoczna jest wieża z kopułą oraz iglicą.  Możemy go obejść podziwiając niesymetryczną, ale okazałą część zewnętrzną. Styl, w którym go zbudowano to eklektyzm, czyli mieszanka różnych stylów, która robi tu wrażenie. Większe jednak zachwyty pojawiają się, gdy wchodzimy do środka.

Nie jest to prosta sprawa, ponieważ w odrestaurowanym pałacu znajduje się Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych i choć to uznany i nagradzany zabytek, to zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się rzadko, ostatecznie to pracująca placówka szkolna. Ale jego uczniowie, jako przyszli artyści, mają idealne miejsce na rozwój i doskonalenie swoich umiejętności w takim inspirującym obiekcie.

Przed tegorocznymi wakacjami, na FB stronie liceum, zobaczyłam informację o zwiedzaniu pałacu z przewodnikiem w jedną lipcową i jedną sierpniową sobotę, więc zadzwoniłam i poprosiłam o zapisanie. W ten sposób długo oczekiwane odwiedziny wnętrz pałacu w Kościelcu stały się realne. W Internecie możemy zwiedzać pałac wirtualnie, jednak zobaczyć jego wnętrza na własne oczy i posłuchać jego dawnych historii to zupełnie inna bajka.

Wchodzimy głównym wejściem i od razu widzimy imponującą klatkę schodową prowadzącą nas na piętro. Biały marmur, z którego ją wykonano, żeliwne ozdobne balustrady, dekoracyjne zdobienia posadzki i sztukaterie z wzorami roślinnymi, aniołkami i motywami instrumentów muzycznych na ścianach oraz kolumny na środku parteru i piętra niezmiernie zachwycają.

Klatka schodowa robi tu największą robotę, jednak inne pomieszczenia pałacowe są także wspaniałe. Niewiele zachowało się z wyposażenia, chyba tylko ozdobne drzwi wewnętrzne. Większość dekoracyjnych elementów ścian i sufitów odtworzono, bowiem były zniszczone lub zabudowane. Tak jak podłogi. Aby je wykonać  zgodnie z oryginałem przeszukiwano archiwalne zdjęcia i dokumenty, zwrócono się też do przodków rodziny, którzy mieszkają za granicą i na podstawie zdjęć i materiałów rodzinnych można było wykonać tę pracę tak, by w 2017 roku obiekt wyróżniono w konkursie generalnego konserwatora zabytków za adaptację pałacu przeprowadzoną z maksymalnym poszanowaniem substancji zabytkowej i przywrócenie w pełni historycznego wystroju pałacu – czytamy na wyeksponowanym dokumencie.

No to teraz zobaczmy efekty tych prac, które w pałacu wykonano, choćby w Sali Balowej. Wspaniałe kolumny, plafon z aniołkami, złocone sztukaterie, ornamenty i podłoga. Zachwycająca!

Dalej Jadalnia cała obudowana dębowymi płytami ozdobiona drewnianą koronkową dekoracją w formie wici roślinnej oraz geometrycznej plecionki z drewna. Równie piękna podłoga.

Z jadalni widać Pokój Kawowy. Tu dominuje kolor błękitny z kolorową snycerką w orientalne wzory. Stąd wychodzi się do ogrodu zimowego.

Na piętrze pokoje połączone są amfiladowo i z korytarza wchodzi się do kolejnych pomieszczeń, które mieszczą dziś sale lekcyjne, ale i tu można doszukać się zdobień: plafonów, sztukaterii oraz motywów roślinnych wykonanych techniką olejną, które zdobiły bibliotekę, gabinety i sypialnie gospodarzy i ich dzieci.

Do pałacu przynależał też duży park krajobrazowy po obu stronach drogi połączony ażurowym  mostem, który rozebrano w latach 50-tych ubiegłego wieku. Schodziło się do niego tarasem ogrodowym i reprezentacyjnymi schodami, które prowadziły do fontanny. Było tu też sztuczne jezioro otoczone pawilonami. W parku umieszczono sztuczne ruiny zamku z połączonymi arkadowo basztami oraz tunelami i grotą, do których można było wpłynąć łódką. Zbudowano go z cegły, a obłożono tufem wulkanicznym sprowadzonym z Sycylii. Na wyspie jeziora stał egipski obelisk, a na przystani grecka kolumnada. W parku był mały meczet i minaret… Teraz zostały już tylko fragmenty niektórych budowli oraz drzewa-pomniki przyrody, ale kiedyś park musiał się prezentować zjawiskowo.

Dodam jeszcze ciekawostkę: od 2024 roku patronem liceum jest Andrzej Kreutz Majewski, malarz, pedagog, przez czterdzieści lat naczelny scenograf Opery Narodowej i Teatru Wielkiego w Warszawie, który był potomkiem dawnych właścicieli pałacu. Jego sylwetka wita nas od wejścia do pałacu, a w jego murach organizowane są wystawy prac Profesora, bowiem szkoła współpracuje z Fundacją im. Andrzeja Kreutza Majewskiego zarządzającą jego pracami. Tak historia zatoczyła tutaj koło!